عوامل مؤثر بر شاکله انسان از منظر آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشججوی دکتری اسلام و پژوهشهای روانشناسی مؤسسه آموزش عالی بنت الهدی جامعه المصطفی العالمیه

2 دانش آموخته سطح۳ مشاوره خانواده با رویکرد اسلامی، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر شاکله انسان از منظر آیات و روایات به‌روش تحیلی- اسنادی مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند عوامل وراثتی و غیروراثتی در رفتار انسان تأثیرگذارند، علت تامه نیستند و اختیار انسان را نفی نمی‌کنند. انسان با اراده و انتخاب خود، اعمالش را برمی‌گزیند و پاداش یا جزای او نیز بر همان اساس تعیین می‌شود. عوامل ماوراءطبیعی مانند نیت، ایمان و باور می‌توانند نقش علت تامّه در رفتار انسان داشته باشند. سعادت یا شقاوت انسان نتیجه انتخاب‌ها و اعمال اوست که از اعتقادات و باورهایش سرچشمه می‌گیرد. همچنین یافته‌ها نشان داد اختیار نقش محوری در شاکله انسان دارد و پاداش و عقاب الهی مبتنی بر انتخاب‌های آگاهانه انسان است. بنابراین، انسان موجودی مسئول و انتخاب‌گر است که با اعمال و باورهای خود سرنوشت خویش را می‌سازد و عوامل معنوی بیش از عوامل مادی مسیر زندگی او را تعیین می‌کنند.
 

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم ( 1392). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم: انتشارات شریعت.

    * نهج البلاغه (1379). دشتی، محمد. قم: نشر الهادی.

    1. ابن أبی‌الحدید، عبدالحمید (۱۳۷۸). شرح نهجالبلاغه. مصر: دارإحیاء الکتب العربیه.
    2. ابن خلدون، محمد (۱۹۰۸). تاریخ ابن خلدون. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    3. اسحاقی، حسین (1389). کلک معرفت: گلبرگهایی از معارف دینی. قم: مشعر.
    4. اسلامی توکمبور، ناصر (۱۳۹۶). تحلیل محتوای آیه شاکله با رویکرد تفسیری و روایی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
    5. ایازی، سیدمحمد (1398). اخلاق در اسلام: مبانی و مصادیق. تهران: دانشگاه مفید.
    6. آخوندی، محمد باقر (۱۳۹۵). روانشناسی اسلامی: مبانی و مفاهیم. تهران: سمت.
    7. بحرانی، میثم بن علی (۱۳۹۲). ترجمه شرح نهجالبلاغه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    8. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۴۱۰هـ.ق). غرر الحکم و دررالکلم. قم: دار الکتاب الاسلامی.
    9. جوادی آملی، عبدالله (1393). معارف قرآن: از دیدگاه اخلاقی. تهران: اسراء.
    10. حسینی دشتی، سید مصطفی (۱۳۹۳). معارف و معاریف. تهران: سپید موی اندیشه.
    11. حکیمی، محمدرضا (۱۳95). الحیاه (ترجمه احمد آرام). قم: فرهنگ اسلامی.
    12. حلو، مشتاق (بی‌تا). پیشدرآمدی برای آشنایی با پیامهای تربیتی مکتب عاشورا. بی‌جا: بی‌نا.
    13. حلی، احمد بن فهد (۱۴۰۷هـ.ق). عده داعی و نجاح ساعی. مصحح: موحدی قمی، احمد. بیروت: دارالمرتضی.
    14. خوانساری، محمد (۱۳۷۳). شرح غررالحکم و دررالکلم. تهران: دانشگاه تهران.
    15. داودی، محمد (۱۳۸۴). اخلاق اسلامی: مبانی و مفاهیم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    16. دردمند، مهدی (۱۳۹۵). راهکارهای مدیریت رفتار اخلاقی در راستای بهبود شاکله اخلاقی با تأکید بر آموزههای قرآن و حدیث. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه قرآن و حدیث قم.
    17. دیملی، ابو محمد (۱۳۹۸). الطبعه الرابعه. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
    18. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۳۷۴). المفردات فی غریب القرآن. مترجم: خسروی حسینی، غلامرضا. تهران: مرتضوی.
    19. سراج، مهدی (1396). شاکله انسانی و عوامل مؤثر بر آن. فصلنامه دین و روان‌شناسی، 5)2)، 75- 98.
    20. سعدی‌پور، اسماعیل (۱۳۷۷). راهنمای والدین و معلمان در تربیت و آموزش کودکان. قم: فرهنگ اسلامی.
    21. طباطبائی، سیدمحمد حسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. مترجم: موسوی همدانی، سید محمدباقر. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
    22. طبرسی، حسن بن فضل (الف) (۱۴۱۲هـ.ق). مکارم الاخلاق. قم: شریف رضی.
    23. طبرسی، فضل بن حسن (ب) (1412هـ.ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. لبنان: دارالمعرفه.
    24. طریحی، فخرالدین (1362). مجمع البحرین. محقق: سید احمد الحسینی). تهران: مرتضوی.
    25. طوسی، محمد (۱۴۱۸هـ.ق). تهذیبالاحکام. مصحح: غفاری، علی‌اکبر. تهران: صدوق.
    26. طوسی، محمد بن حسن (1431هـ.ق). التبیان فى تفسیر القرآن. قم: اسلامی.
    27. عاملی، حرّ (۱۳۸۴). وسائلالشیعه. تهران: اسلامیه.
    28. غرویان، محسن (1379). فلسفه اخلاق. قم: پیک جلال.
    29. غیاثی، غلامرضا (1392). عوامل و مراحل تکوّن رفتار اخلاقی در اسلام. نشریه معرفت اخلاقی، 4(1)، 19- 36.
    30. فاضلی، محمد (1391). ایمان و روانشناسی: بررسی ساختار شخصیت از منظر دین و روانشناسی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
    31. فضل‌الله، سید محمد حسین (۱۴۱۹هـ.ق). تفسیر من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک.
    32. فلسفی، محمدتقی (بی‌تا). الحدیث. تهران: فرهنگ اسلامی.
    33. فیض کاشانی، محمدمحسن بن شاه مرتضى (۱۴۱۶هـ.ق). الصافی فی تفسیر القرآن. تهران: مکتبة الصدر.
    34. قائمی، علی (۱۳90). اقامه نماز در دوران کودکی و نوجوانی. تهران: ستاد اقامه نماز.
    35. قبادی، فرشته.، و درزی، قاسم (1397). سیر تحول معنایی انگاره شاکله در گستره تفاسیر، دوره پیدایش و کلاسیک. نشریه تحقیقات علوم و حدیث، 15(4)، 156- 184.
    36. قرشی، سید علی اکبر (۱۳۸۱). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    37. قمی، علی بن ابراهیم (۱۴۰۴هـ.ق). تفسیر القمی. محقق: موسوی جزائری، طیب. قم: دارالکتاب.
    38. قیّم، عبدالنبی (۱۳۹۱). فرهنگ معاصر میانه. تهران: فرهنگ معاصر.
    39. کلینی، محمدبن یعقوب (۱۳۸۱). الکافى. تهران: مکتبه‌ الصدوق.
    40. مجلسی، محمدباقر (۱۳۸۲). بحار الانوار. بیروت: اسلامیه.
    41. محمدعلی‌نژاد عمران، روح‌الله، و شمخی، مینا (1399). مقایسه تحلیلی شخصیت از دیدگاه روان‌شناسی با مفهوم شاکله در قرآن. فرهنگ مشاوره و روا‌ن‌شناختی، 11(43)، 159- 182.
    42. محمدی‌ری‌شهری، محمد (۱۳۸۰). سیمای علم و حکمت در قرآن و حدیث. قم: دارالحدیث.
    43. مشکینی، علی (1398). نقش دعا و توکل در تعالی انسان از دیدگاه قرآن و روانشناسی. تهران: مؤسسه فرهنگی هنری.
    44. مصباح یزدی، محمدتقی (1403). نظریه سیاسی اسلام (تحقیق کریم سبحانی). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    45. مطهری، مرتضی (1378). سیری در نهجالبلاغه. تهران: صدرا.
    46. مطهری، مرتضی (۱۳۹۶). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    47. معلوف، لویس (۱۳۸۰). فرهنگ بزرگ جامع نوین. مترجم: سیاح، احمد. تهران: اسلام.
    48. منعمیان، شهرزاد (۱۳۹۴). شاخصههای تربیت آرمانی از نظرگاه امیرالمومنین(ع). قم: عطر عترت.
    49. نراقی، ملا احمد (1403). معراج السعاده. قم: اسلامی.
    50. نراقی، ملا محمد مهدی (بی‌تا). جامع السعادات. بیروت: اعلمی.
    51. نوری طبرسی، حسین بن محمد تقی (۱۴۰۸هـ.ق). مستدرک وسائل و مستنبط مسائل. بیروت: مؤسسه آل‌بیت احیاء تراث.
    52. همّت بناری، علی (1386). شخصیت و مهم‌ترین عوامل غیروراثتی شکل‌گیری آن. نشریه معرفت، 16(119)، 101- 123.
    53. هندی، حسام‌الدین (۱۴۰۹هـ.ق). کنزالعمّال. بیروت: مؤسسة الرسالة.