عوامل مؤثر بر شاکله انسان از منظر آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دنش پژوه دکتری اسلام و پژوهش های روانشناسی، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 دانش آموخته سطح۳ مشاوره خانواده با رویکرد اسلامی، حوزه قاسم بن الحسن.تهران.ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر شاکله انسان از منظر آیات و روایات به‌روش تحیلی- اسنادی مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند عوامل وراثتی و غیروراثتی در رفتار انسان تأثیرگذارند، علت تامه نیستند و اختیار انسان را نفی نمی‌کنند. انسان با اراده و انتخاب خود، اعمالش را برمی‌گزیند و پاداش یا جزای او نیز بر همان اساس تعیین می‌شود. عوامل ماوراءطبیعی مانند نیت، ایمان و باور می‌توانند نقش علت تامّه در رفتار انسان داشته باشند. سعادت یا شقاوت انسان نتیجه انتخاب‌ها و اعمال اوست که از اعتقادات و باورهایش سرچشمه می‌گیرد. همچنین یافته‌ها نشان داد اختیار نقش محوری در شاکله انسان دارد و پاداش و عقاب الهی مبتنی بر انتخاب‌های آگاهانه انسان است. بنابراین، انسان موجودی مسئول و انتخاب‌گر است که با اعمال و باورهای خود سرنوشت خویش را می‌سازد و عوامل معنوی بیش از عوامل مادی مسیر زندگی او را تعیین می‌کنند.
 

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم ( 1392). مترجم: مکارم شیرازی، ناصر. قم: انتشارات شریعت.

    * نهج البلاغه (1379). دشتی، محمد. قم: نشر الهادی.

    1. ابن أبی‌الحدید، عبدالحمید (۱۳۷۸). شرح نهج‌البلاغه. مصر: دارإحیاء الکتب العربیه.
    2. ابن خلدون، محمد (۱۹۰۸). تاریخ ابن خلدون. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    3. اسحاقی، حسین (1389). کلک معرفت: گلبرگ‌هایی از معارف دینی. قم: مشعر.
    4. اسلامی توکمبور، ناصر (۱۳۹۶). تحلیل محتوای آیه شاکله با رویکرد تفسیری و روایی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
    5. ایازی، سیدمحمد (1398). اخلاق در اسلام: مبانی و مصادیق. تهران: دانشگاه مفید.
    6. آخوندی، محمد باقر (۱۳۹۵). روانشناسی اسلامی: مبانی و مفاهیم. تهران: سمت.
    7. بحرانی، میثم بن علی (۱۳۹۲). ترجمه شرح نهج‌البلاغه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    8. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۴۱۰هـ.ق). غرر الحکم و دررالکلم. قم: دار الکتاب الاسلامی.
    9. جوادی آملی، عبدالله (1393). معارف قرآن: از دیدگاه اخلاقی. تهران: اسراء.
    10. حسینی دشتی، سید مصطفی (۱۳۹۳). معارف و معاریف. تهران: سپید موی اندیشه.
    11. حکیمی، محمدرضا (۱۳95). الحیاه (ترجمه احمد آرام). قم: فرهنگ اسلامی.
    12. حلو، مشتاق (بی‌تا). پیش‌درآمدی برای آشنایی با پیام‌های تربیتی مکتب عاشورا. بی‌جا: بی‌نا.
    13. حلی، احمد بن فهد (۱۴۰۷هـ.ق). عده داعی و نجاح ساعی. مصحح: موحدی قمی، احمد. بیروت: دارالمرتضی.
    14. خوانساری، محمد (۱۳۷۳). شرح غررالحکم و دررالکلم. تهران: دانشگاه تهران.
    15. داودی، محمد (۱۳۸۴). اخلاق اسلامی: مبانی و مفاهیم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    16. دردمند، مهدی (۱۳۹۵). راهکارهای مدیریت رفتار اخلاقی در راستای بهبود شاکله اخلاقی با تأکید بر آموزه‌های قرآن و حدیث. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه قرآن و حدیث قم.
    17. دیملی، ابو محمد (۱۳۹۸). الطبعه الرابعه. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
    18. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۳۷۴). المفردات فی غریب القرآن. مترجم: خسروی حسینی، غلامرضا. تهران: مرتضوی.
    19. سراج، مهدی (1396). شاکله انسانی و عوامل مؤثر بر آن. فصلنامه دین و روان‌شناسی، 5)2)، 75- 98.
    20. سعدی‌پور، اسماعیل (۱۳۷۷). راهنمای والدین و معلمان در تربیت و آموزش کودکان. قم: فرهنگ اسلامی.
    21. طباطبائی، سیدمحمد حسین (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. مترجم: موسوی همدانی، سید محمدباقر. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
    22. طبرسی، حسن بن فضل (الف) (۱۴۱۲هـ.ق). مکارم الاخلاق. قم: شریف رضی.
    23. طبرسی، فضل بن حسن (ب) (1412هـ.ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. لبنان: دارالمعرفه.
    24. طریحی، فخرالدین (1362). مجمع البحرین. محقق: سید احمد الحسینی). تهران: مرتضوی.
    25. طوسی، محمد (۱۴۱۸هـ.ق). تهذیب‌الاحکام. مصحح: غفاری، علی‌اکبر. تهران: صدوق.
    26. طوسی، محمد بن حسن (1431هـ.ق). التبیان فى تفسیر القرآن. قم: اسلامی.
    27. عاملی، حرّ (۱۳۸۴). وسائل‌الشیعه. تهران: اسلامیه.
    28. غرویان، محسن (1379). فلسفه اخلاق. قم: پیک جلال.
    29. غیاثی، غلامرضا (1392). عوامل و مراحل تکوّن رفتار اخلاقی در اسلام. نشریه معرفت اخلاقی، 4(1)، 19- 36.
    30. فاضلی، محمد (1391). ایمان و روانشناسی: بررسی ساختار شخصیت از منظر دین و روانشناسی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
    31. فضل‌الله، سید محمد حسین (۱۴۱۹هـ.ق). تفسیر من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک.
    32. فلسفی، محمدتقی (بی‌تا). الحدیث. تهران: فرهنگ اسلامی.
    33. فیض کاشانی، محمدمحسن بن شاه مرتضى (۱۴۱۶هـ.ق). الصافی فی تفسیر القرآن. تهران: مکتبة الصدر.
    34. قائمی، علی (۱۳90). اقامه نماز در دوران کودکی و نوجوانی. تهران: ستاد اقامه نماز.
    35. قبادی، فرشته.، و درزی، قاسم (1397). سیر تحول معنایی انگاره شاکله در گستره تفاسیر، دوره پیدایش و کلاسیک. نشریه تحقیقات علوم و حدیث، 15(4)، 156- 184.
    36. قرشی، سید علی اکبر (۱۳۸۱). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    37. قمی، علی بن ابراهیم (۱۴۰۴هـ.ق). تفسیر القمی. محقق: موسوی جزائری، طیب. قم: دارالکتاب.
    38. قیّم، عبدالنبی (۱۳۹۱). فرهنگ معاصر میانه. تهران: فرهنگ معاصر.
    39. کلینی، محمدبن یعقوب (۱۳۸۱). الکافى. تهران: مکتبه‌ الصدوق.
    40. مجلسی، محمدباقر (۱۳۸۲). بحار الانوار. بیروت: اسلامیه.
    41. محمدعلی‌نژاد عمران، روح‌الله، و شمخی، مینا (1399). مقایسه تحلیلی شخصیت از دیدگاه روان‌شناسی با مفهوم شاکله در قرآن. فرهنگ مشاوره و روا‌ن‌شناختی، 11(43)، 159- 182.
    42. محمدی‌ری‌شهری، محمد (۱۳۸۰). سیمای علم و حکمت در قرآن و حدیث. قم: دارالحدیث.
    43. مشکینی، علی (1398). نقش دعا و توکل در تعالی انسان از دیدگاه قرآن و روانشناسی. تهران: مؤسسه فرهنگی هنری.
    44. مصباح یزدی، محمدتقی (1403). نظریه سیاسی اسلام (تحقیق کریم سبحانی). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    45. مطهری، مرتضی (1378). سیری در نهج‌البلاغه. تهران: صدرا.
    46. مطهری، مرتضی (۱۳۹۶). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    47. معلوف، لویس (۱۳۸۰). فرهنگ بزرگ جامع نوین. مترجم: سیاح، احمد. تهران: اسلام.
    48. منعمیان، شهرزاد (۱۳۹۴). شاخصه‌های تربیت آرمانی از نظرگاه امیرالمومنین(ع). قم: عطر عترت.
    49. نراقی، ملا احمد (1403). معراج السعاده. قم: اسلامی.
    50. نراقی، ملا محمد مهدی (بی‌تا). جامع السعادات. بیروت: اعلمی.
    51. نوری طبرسی، حسین بن محمد تقی (۱۴۰۸هـ.ق). مستدرک وسائل و مستنبط مسائل. بیروت: مؤسسه آل‌بیت احیاء تراث.
    52. همّت بناری، علی (1386). شخصیت و مهم‌ترین عوامل غیروراثتی شکل‌گیری آن. نشریه معرفت، 16(119)، 101- 123.
    53. هندی، حسام‌الدین (۱۴۰۹هـ.ق). کنزالعمّال. بیروت: مؤسسة الرسالة.